Det hadde vore gode grunnar til ikkje å skrive meir om Tine på ei stund, men når dei i slik grad legg opp til det sjølve, er det vanskeleg å la vera. Mengdevis av maktarrogante meieridirektørar står dagstøtt i kø for å lire av seg dumskap. Continue reading »
sept 242011
I desse dagar skal Stortinget røyste over datalagringsdirektivet. Kanskje har det alt røysta, og kanskje har Arbeidarpartiet fått trumfa gjennom viljen sin: eitt direktiv til å styra deim, og i myrkret binda deim. Continue reading »
nov 232010
Helle slakteri er borte. Det er ille for mange både i og utanfor Valdres. Bøndene lid no, men om det ikkje blir drift att på slakteriet, trur eg krøteri kjem til å lide minst like ille.
Eg er kritisk til mangt. Eg trur ikkje samanslåing i utgangspunktet sparar pengar, eg er mistenksam mot langfrakt, og eg trur ikkje på blåruss. Eg har mangt vondt å seia både om mjølke- og kjøtsamvirket, men eg skal la det liggje akkurat no. Poenget denne gongen er at eg i utgangspunktet er ein trufast samvirkemann, og er heilt med på tanken om at samhald i næringi må til for å gje bøndene noko makt. Trass i dette har eg alltid vore glad for det har funnest eit lokalt slakteri i Valdres, same kor privat det var. Dei fleste veit at kjøtsamvirket fortener atskillige gule kort etter toskut pengebruk og einsidig marknadstenking, og at private ofte kan gjera langt betre nytte for seg. Helle har òg gjort mykje dumt, det er mellom anna difor dei går konkurs, men det er ikkje motsetnadene mellom privat og samvirke eg tenkjer på her.
Eg har berre aldri likt tanken på å sende krøter mile- og timevis i lortute, skumpute, murke og tronge krøterbilar. Dette gjeld krøterbilar i det heile, Nortura sine eller ei. Slikt er ikkje for folk, og ikkje for dyr heller. Eg veit at alle bønder er samde med meg når eg ynskjer både kyr og småkrøter eit godt liv, og dermed ein god ende på livet. Difor har det vore godt å ha eit slakteri i grannekommunen. Di kortare eit dyr må fraktast, di betre er det.
Eg er ingen fanatisk dyre-«vernar», og det er ingen høgtflygande filosofi bak desse tankane. For meg er det rett og slett redeleg at eit dyr som har tent oss godt, skal få ein god utgang. Det skulle i grunnen berre mangle. Me må greie fleire ting på ein gong: å få til ei verdig avliving, samstundes som me skal ha rein og helsesam mat frå dyret, og bonden skal få eit skikkeleg oppgjer for slaktet. Det er akkurat dette Helle slakteri har greidd, stort sett. At fleire bønder no er i ei kattepine fordi dei ikkje har fått oppgjeret sitt, er sjølvsagt ugreitt. Berre bankane no stiller opp snøgt.
Eg hadde vona at Nordfjord kjøtt var interesserte i å slakte i Øystre, men det blir det ingenting av. Me blir ståande utan lokalt slakteri. Eg synest ikkje det me då har å by krøteri er bra nok, sjølv om valdresslakt no køyrer til Gol i staden for Rudshøgda, slik det var tidlegare. Mest mogleg kortreist mat er eit pluss uansett, og stressa slakt smakar surt.
Ei god løysing er at bøndene tek til å slakte heime. I dag finst det gode mobilslakt-løysingar som Mattilsynet òg kan godta, både for stor- og småfe. Kreditorane til Helle vil truleg tapa mindre på å opprette eit nytt mobilslakt-selskap enn å berre leggje ned og selja ut, slik dei ser ut til å gjera. Greier me i tillegg å få lokalt kjøt frå dyr som fekk vera i trygge, kjende omgjevnader heilt til skotet fall, er me sikra betre suvl på alle måtar.
Det blir i alle fall ikkje god fårikål av å la slakteriet koke bort i kålen.
Eg les at 2. nestleiar i Noregs bondelag, Brita Skallerud, kritiserer kronprinsparet for å ha lagt ned gardsdrifti på Skaugum. Då lurer eg på kven sitt ærend Skallerud går.
Skallerud nemner rett nok at nedleggingi seier mykje om kor vanskeleg det er å få lønsemd i norsk landbruk. Der er eg einig. Hovudargumentet hennar ser likevel ut til å vera at kronprinsparet burde prioritere matproduksjon, og at det burde gå an å få Skaugum, med stor mjølkekvote og nytt lausdriftfjøs, til å gå i pluss.
Eg for min del trur faktisk at Haakon, Mette-Marit og den no pensjonerte gardsstyraren Ola Aanonsen er dugande folk. Eg vil tru at dei har prøvd å få Skaugum til å løne seg, og at dei har skjønt at det ikkje går lenger. Eg er rimeleg trygg på at dei veit meir om drifti på Skaugum enn Brita Skallerud gjer. Ho på si side meiner kongefamilien som føregangsfigurar har eit spesielt ansvar for å syne at matproduksjon er ei viktig og grunnleggjande næring, og at dei bør halde fram gardsdrifti av den grunn. Dette må då tyde at Skallerud ynskjer at andre norske bønder skal gjera det same: Drive gardane sine sjølv om dei ikkje ber seg, syne samfunnsansvar, og produsere “det viktigste av alt, nemlig mat”.
Andre nestleiar i Noregs bondelag ser altso ut til å meine at bønder bør drive utan å vente overskot frå drifti. Litt på spissen kan me seia at dette knappast er nye tonar frå bondelaget. Kven sitt ærend går Skallerud når ho vil ha kronprinsparet til å produsere mat sjølv om det ikkje løner seg? Kanskje er det farleg for bondelaget å vedgå at dårleg lønsemd på kjempegarden Skaugum faktisk er eit katastrofalt signal for norsk landbruk i det heile? For viss ikkje prinsegarden løner seg, kva skal då løne seg? For meg ser det ut som Skallerud er redd for å dra merksemdi mot det som faktisk er problemet. Og problemet, godtfolk, er ikkje kronprinsparet, men norsk landbrukspolitikk. Samt til dømes Noregs bondelag si rolle i den politikken.
“Alle” veit at maten i Noreg er dyr. Politikarar, bondelaget og andre skuldar på einannan. Fakta er at nordmenn bruker under 12 prosent av inntekti si på mat, og at alle andre land rundt oss bruker meir. Ingen vågar seia at maten er for billeg, at matkjedone og grossistane tener for mykje, og bøndene for lite. Eg trur lønsemdi i landbruket er dårleg mellom anna fordi Stortinget vil ha det slik. Dette er politikk fleire storting og regjeringar har gange inn for (og Sp i regjering hjelper lite). Svaret mitt blir difor at Brita Skallerud går regjeringi sitt ærend, og ikkje bøndene sitt. Det er ikkje bra av ei som er sett til å representere bøndene.
Kjære Brita Skallerud: Sidan landbruksbyråkratiet aukar i takt med at landbruket minkar, har dei sikkert bruk for deg i Landbruks- og matdepartementet. Lukke til.
feb 272010
Det er godt mogleg Monsanto berre driv med lovlege aktivitetar, men det tyder ikkje at det dei driv med er rett. Dei stryper landbruk i India og andre stader, og tek patent på planter og dyr. Dei prøver å patentere liv. Monsanto må døy.
aug 232009
Dei siste par dagane har eg fått brålyst til å melde meg på Facebook, rett og slett for å tirrast med alle FrP-arane der. For au, kor mykje dumme folk der er! Koss i svartaste meiner dei til dømes Båtsfjord ville sett ut med Siv som statsminister? Nedlagt før hundredagarsprogrammet hennar var omme.
So eg lurte altso på å tirre på meg svært mange prosent av Facebook-brukarane, til eg kom på at det truleg ikkje hjelpte noko som helst. So eg får tirrast ved dei her i staden, då. Utan at det hjelper noko. Her er det i alle fall færre som les det.
aug 102009
Eg plar skrive kronikkar i Valdres no og då, og tenkte eg skulle leggje dei ut på nett, til allmenn underhalding. Her kjem ein.
Bøn til ein stortingspolitikar
Kjære politikar, du som snart skal fara opp til Tinget og sitja ved høgre handi hass Jens: Kan du prøve å vera eit vanleg menneske?
Det kan vera ei sann plage å sjå politikarar på fjernsyn. Det kan vera ille nok å høyre på radio, ja, endåtil politikarinnlegg i valdresen plar kleie. Fordi eg enno ikkje har sett eller høyrt ein høgståande politikar på riksplan som ikkje pratar politikarspråk. Dette kan gjelde folk eg elles reknar for dugande og likande. Kva er det med politikarar som gjer at dei ikkje kan prate som anna folk?
Eg kan ikkje seia det for visst, men eg mistenkjer kommunikasjonsrådgjevarane og partiapparatet, rett og slett den skulen politikarane går gjennom før dei blir rekna som «skikka» til tunge verv på tinget. Det må minsann vera ein merkeleg dressur, og so heilt identisk i alle større parti. Endå so langt eg står frå dei indre sirklane i noko parti, ser eg dagleg kva påbod rikspolitikarane må ha fått frå dressørane sine.
Det fyrste bodet tippar eg er «ta oppatt kjernesakene dine i kvar ein samanheng». Dette ser me ved at alle storkultane – og nokre småfisk – messar oppatt og oppatt på helse, skule og eldre (politikarspråk for «gamle»). Politikarane har fått veta frå bakkemannskapet sitt at dei har kort tid på skjermen, og at den tidi må nyttast godt. Difor høyrer du omtrent same skvalderet frå både Siv, Jens og Erna, og du får inntrykket av at alle parti står for det same. Det er altso fordi dei alle har vore gjennom same kommunikasjonsdressuren.
Andre bod er vel «du skal veta alt, du skal aldri ta feil, og Partiet har alltid rett». Eg har til gode å høyre ein politikar over kommunestyrenivå som kan innrømme at han tek feil, og då meiner eg ordentleg. Vanleg folk er faktisk i stand til å seia «nei, der tok eg feil, kar». Og korfor kan ingen rikspolitikarar vedgå at dei kan for lite om eit emne, sjølv om det skin so klårt igjennom i det dei seier? Fordi det å ta feil er ei dødssynd i den sekti som alle politiske rådgjevarar må vera medlemmar i. Tenk kor godt det ville vera å høyre Lars Sponheim seia at «dette kan eg for lite om, gitt». Eller Kristin Halvorsen som kunne vedgå at ho ikkje var einig i alt SV står for. Eller sjølvaste Jens som, utan å skulde på andre, kunne seia ærleg at partiet hans slett ikkje har gjort det dei skulle. Synderegisteret her er langt.
Tredje bodet er truleg «rakk ned på motstandarane dine, for det er god underhaldning». Ein type underhaldning eg aldri orkar å sjå på, og difor skrur av so snart fjeset til Siv Jensen syner seg. No har ho lært å bruke eit lågt stemmeleie, og å sjå oppgjeven ut kvar gong nokon av motstandarane hennar opnar munnen. Det er pinleg å sjå. Sjølv om det kan vera stor kunst å vera kvass på rette måten, veit eg ikkje om nokon statsrådar eller partileiarar som greier denne kunsti i dag. Ikkje kronikkskribentar frå Øvre Røn heller.
Det fjorde bodet ser du tydeleg hjå mange fleire enn rikspolitikarane: «Ta alt av godt nytt til inntekt for Partiet». Når noko godt nytt for ein gong si skuld blir servert, kan du vera sikker på at ein eller annan fylkestingsrepresentant sprett opp her i avisa og fortel om alt Partiet har gjort for å få dette til. Som regel har den positive hendingi ingenting med noko parti å gjera.
Alt dette fører til at politikarspråket er ei einaste suppe, der du må sile deg gjennom alt strategisk tomprat frå dei politiske stylistane og sminkørane før du eventuelt kjem fram til kva politikaren eigentleg meiner. Difor er bøni mi i år at i alle fall ein politikar prøver å tenkje sjølv. Eg kan godt bera over med dykk om de ikkje får det til, men kan de i alle fall prøve?
jul 212009
Altso: Viss ein øl er bra, må to øl vera dobbelt so bra. Eller? Nei. Det treng det nok ikkje vera.
jan 092009
Eg uppfattar det slik: Sterk religiøs overtyding fører på eitt eller anna tidspunkt til krig. Ut frå hendingane i eit visst aktuelt krigsumråde er det ikkje vanskeleg å koma fram til at religiøse utslag har skuldi både for at krigshandlingane har begynt, og for at dei ikkje ser ut til å ta slutt. Med andre ord: Eg meiner risikoen for krig og overgrep er direkte proporsjonal med graden av religion. Sameleis: Mindre religion (og ver no so snill å ikkje lesa dette som «færre religiøse», din fundamentalist) fører truleg til mindre krig. Eg for min del takkar dagleg Gud for at eg ikkje er religiøs 
Dette skal de faktisk få på engelsk òg:
It is my opinion that the strength of religious feelings, aka. fundamentalism, is directly proportional to the probability of war and violent atrocities. Thus, the less religion (and please do not read this as «the less religious», you fundamentalist), the less the risk of war. Thank God I’m not religious
So kort kan det vel seiast. Me har to radiokanalar i Fjærland (P1 og P2), ingen Dab-radio. Ein dag på jobb fekk eg hug til å høyre noko anna musikk enn dei har på dei to kanalane, og begynte å leikje med tanken: Det vøre jammen tøft med ein eigen radiosendar, slik at eg kunne setja på spelaren min heime, og høyre musikk på radio i bokbyen!
Tanken modna etterkvart, og eg begynte å undersøkje kva som skal til for å gjera det i tråd med reglar og forskrifter. Det er ein god del. Du må søkje Post- og teletilsynet um sendarløyve, og Medietilsynet um lokalradiokonsesjon. Og det kostar pengar, i tillegg til det sendarutstyret kostar deg. Berre for å understreke: Eg er sjølvsagt heilt for å drive ein radiokanal i tråd med forskriftene frå tilsynet, so sant det går an. Meir um det under.
So var det igår eg kom i prat med Rainer, og nemnde planene mine. Han sa på spøk at Fjærland eigentleg alltid har vore ein eigen republikk, og at ein piratradio her ville vera heilt på sin plass. Eg byrjar å bli meir og meir einig. Viss eg får råd til delene, har eg lyst til å byggje min eigen radiosendar, setja upp antenne ein stad i Fjærland og laga ein radiokanal.
På grunn av kommentarar andre stader har eg funne ut at ideen krev litt meir forklaring. Altso: Mellom anna på grunn av risiko for å forstyrre viktige frekvensar (interferens), og fordi det er rekna som ein avgrensa ressurs, forvaltar Post- og teletilsynet det elektromagnetiske spekteret på vegner av styresmaktene. Det er fullt gyldig å diskutere grunnlaget for den detaljerte forvaltningi, altso korfor alle radiofrekvensar skal vera under sopass streng kontroll, og eg har tenkt på um det går an å drive lobbyverksemd for enkle «nærmiljøsendarar» utan byråkratisk handsaming, dvs. at tilsynet kunne gje løyve til å bruke ein viss frekvens i eit lite utbygd umråde dersom det ikkje fanst andre sendarar der. Fjærland er ein slik stad. Eg har ikkje spurt tilsynet um dette enno: Det er truleg ikkje vits, og viss tilsynet skal endre politikk, vil det ta tid.
Post- og teletilsynet skal vera sjølvfinansiert ved at dei som søkjer um sendar- og spektrumløyve, betaler avgifter til tilsynet. Ved å søkje, og betala gebyret, kan du få løyve til å setja upp ein sendar og bruke ein viss frekvens. Vidare må du, viss eg forstår reglane rett, uansett søkje Medietilsynet um sendekonsesjon. I denne konsesjonen ligg det krav um kva type innhald som skal sendast og når du kan sende. Det finst fleire slag konsesjonar, men ingen av dei høver, so vidt eg kan sjå, for ikkje-kommersielle nærmiljø- eller bygdaradioar som den me planlegg. Det meste er laga til for større aktørar, og konsesjonssøknadene er umfattande. Det går an å diskutere um dette er god politikk i høve til presse- og ytringsfridomen i Noreg. Vesentleg for denne fridomen er, enkelt sagt, at kven som helst kan ytre seg um kva som helst offentleg. Rett nok har me internettradio, men for dei aller, aller fleste er ikkje dette tilgjengeleg teknologi, eller ein gong teknologi dei kan eller vil nytte. Radio i Noreg er lik FM-sendingar, og i nokre høve AM-sendingar.
Som de vil sjå, er det ikkje so enkelt som det kan sjå ut å laga radio. Eg drøftar um det går an å å laga eit medietilbod utan å skapa forstyrringar i radionetet, samstundes som me unngår byråkrati og gebyr. Det kan vera dette er ein utopi, og det synest eg i so fall er litt synd. Skal me ikkje kunna få det til? Er ein piratradio – i Fjærland! – so skrekkeleg? Eg uppmodar sjølvsagt kven som helst til å søkje um sendarløyve (og betala gebyret som hører med), men eg er ikkje sikker på um eg kjem til å gjera det. Eg kjem truleg ikkje til å laga nokon radiokanal heller.