Dagens bondevås

 Samfunnet  Ingen svar »
mai 182012
 

Eg gjekk meg åt vedaskog i dag. Der sat det ei kråke i lunden og gol om landbrukspolitikk.

Det er hyggeleg at Dagens næringsliv hiv seg på i landbruksdebatten, sist ved politisk redaktør Sofie Mathiassen 16. mai. Det viser at det viktige ordskiftet om kva bonden skal ha for å produsere mat, har gjennomslagskraft nok til å nå heilt inn til Christian Krogsgate 16. Så er sjølvsagt problemet at DN mildt sagt ikkje er ekspertar på landbruk, og at fleire av skribentane i den tungt subsidierte avisa skriv såpass meiningslaust om emnet at det er vanskeleg å fatte at dei trur det sjølve. Heldigvis gjer det jobben lettare for oss som skal plukke makkverket frå kvarandre.

Til Sofie Mathiassen og andre likesinna kan eg byrje med eit par enkle fakta. Eg får vone de forstår sjølv om eg skriv aktivt grautmål – fagfolk som td. Svenn Arne Lie og eit kunnig kommentatorkorps i andre aviser skriv bokmål. De kan sjekke med dei, om de so tykkjer.

For det fyrste er det ikkje uendelege mengder med mat i verda. Til og med Landbruks- og matdepartementet har skjønt det, og målet i den ferske landbruksmeldinga om auka matproduksjon i Noreg er eit lite, men viktig steg på vegen. DN, derimot, har fleire gonger vist at dei ikkje forstår at me treng matproduksjon i Noreg. Importere meir mat for å spara pengar, Mathiassen? Det er så hovudstups urimeleg at det vel berre er hovudstadsjournalistar av det mest trongsynte slaget som kan skrive slikt. Kort samandrag: Å spara seg til fant, er det noko som heiter. Me har ingen rett til å kjøpe maten utor munnen på folk. Kvart land har ein moralsk rett og plikt til å produsere mat til eige folk. Lat meg òg forsiktig slå fast at dei fleste tenkande menneske skjønar at alle land som kan det, bør og må produsere mat. Noreg er ikkje berre fjell og arktisk audemark, og på vår vesle prosentdel landbruksjord – og ikkje minst utmarksbeite! – kan me produsere mykje og god mat, dersom bøndene kan få ein fornuftig del av den verdiskapinga dei står for.

Det er ei politisk avgjerd om bøndene skal få nettopp det. Prisnedgangen til bøndene for maten dei produserer er godt dokumentert, mellom anna i DN. At matkjedene stikk av med meir av kaka, er heller ikkje ukjent. Reell politisk vilje kan gje bøndene rimeleg betaling for maten, og vona var at landbruksmeldinga skulle gje ein sårt tiltrengt ny og betre politikk. Slikt finst det lite av, og det er det me ser verknadene av no. Lars Peder Brekk er meir eller mindre velviljug gissel for Finansdepartementet og byråkratane i sitt eige departement, som gjennom tiår har fått gjennomført nett den politikken dei ynskjer: ein storstila nedgang i talet på bruk. DN applauderer automatisk.

Eit anna enkelt faktum til Mathiassen og DN er at bøndene ikkje er kongar på subsidiehaugen. Eg høyrer kor det singlar i glas når Dagens næringsliv, med titals millionar i indirekte pressestøtte gjennom momsfritaket, klagar over subsidierte bønder. Kvar journalist i DN får meir enn dobbelt så mykje subsidiar som ein norsk bonde (men det blir vel noko heilt anna, kan eg tenkje meg). Eigaren, NHST Media Group, kan lukkeleg håve inn millionar grunna milde gåver frå staten. Og i tillegg fekk de store summar i direkte støtte på åttitalet, då det såg stygt ut for avisa. Lett å gløyme når bohembodet om å «hade og forakte alle bønder» skal haldast.

Elles kunne me plukke på faktafeil i kronikken 16. mai: Det var ikkje bøndene som held eit «raid mot julen». Sjekk Tine. Det einaste du skal få rett i, Sofie Mathiassen, er at bøndene er merkeleg uthaldande i yrket, sjølv med pinsamt låg løn for jobben. Når ikkje eingong politikken med å strype bondeyrket har fungert skikkeleg, må det vera noko gale med bøndene som trass alt held ut, ser ut til å vera melodien din. Og du sit i ein middels liten utkantby i Nord-Europa, og takkar dei som beint ut brødfør deg ved å vera provinsielt spydig og utan kontakt med jorda du er fødd av. Du har rett, Sofie: Kva slags folk kan gidde å ta imot slikt? Tja. Kanskje folk med samvet nok til å bruke jorda slik ho skal brukast; til å berge liv og framgang. Trass alle spitord frå skinheilage, oversubsidierte journalistar.

Slakt heime

 Samfunnet  3 svar »
nov 232010
 

Helle slakteri er borte. Det er ille for mange både i og utanfor Valdres. Bøndene lid no, men om det ikkje blir drift att på slakteriet, trur eg krøteri kjem til å lide minst like ille.

Eg er kritisk til mangt. Eg trur ikkje samanslåing i utgangspunktet sparar pengar, eg er mistenksam mot langfrakt, og eg trur ikkje på blåruss. Eg har mangt vondt å seia både om mjølke- og kjøtsamvirket, men eg skal la det liggje akkurat no. Poenget denne gongen er at eg i utgangspunktet er ein trufast samvirkemann, og er heilt med på tanken om at samhald i næringi må til for å gje bøndene noko makt. Trass i dette har eg alltid vore glad for det har funnest eit lokalt slakteri i Valdres, same kor privat det var. Dei fleste veit at kjøtsamvirket fortener atskillige gule kort etter toskut pengebruk og einsidig marknadstenking, og at private ofte kan gjera langt betre nytte for seg. Helle har òg gjort mykje dumt, det er mellom anna difor dei går konkurs, men det er ikkje motsetnadene mellom privat og samvirke eg tenkjer på her.

Eg har berre aldri likt tanken på å sende krøter mile- og timevis i lortute, skumpute, murke og tronge krøterbilar. Dette gjeld krøterbilar i det heile, Nortura sine eller ei. Slikt er ikkje for folk, og ikkje for dyr heller. Eg veit at alle bønder er samde med meg når eg ynskjer både kyr og småkrøter eit godt liv, og dermed ein god ende på livet. Difor har det vore godt å ha eit slakteri i grannekommunen. Di kortare eit dyr må fraktast, di betre er det.

Eg er ingen fanatisk dyre-«vernar», og det er ingen høgtflygande filosofi bak desse tankane. For meg er det rett og slett redeleg at eit dyr som har tent oss godt, skal få ein god utgang. Det skulle i grunnen berre mangle. Me må greie fleire ting på ein gong: å få til ei verdig avliving, samstundes som me skal ha rein og helsesam mat frå dyret, og bonden skal få eit skikkeleg oppgjer for slaktet. Det er akkurat dette Helle slakteri har greidd, stort sett. At fleire bønder no er i ei kattepine fordi dei ikkje har fått oppgjeret sitt, er sjølvsagt ugreitt. Berre bankane no stiller opp snøgt.

Eg hadde vona at Nordfjord kjøtt var interesserte i å slakte i Øystre, men det blir det ingenting av. Me blir ståande utan lokalt slakteri. Eg synest ikkje det me då har å by krøteri er bra nok, sjølv om valdresslakt no køyrer til Gol i staden for Rudshøgda, slik det var tidlegare. Mest mogleg kortreist mat er eit pluss uansett, og stressa slakt smakar surt.

Ei god løysing er at bøndene tek til å slakte heime. I dag finst det gode mobilslakt-løysingar som Mattilsynet òg kan godta, både for stor- og småfe. Kreditorane til Helle vil truleg tapa mindre på å opprette eit nytt mobilslakt-selskap enn å berre leggje ned og selja ut, slik dei ser ut til å gjera. Greier me i tillegg å få lokalt kjøt frå dyr som fekk vera i trygge, kjende omgjevnader heilt til skotet fall, er me sikra betre suvl på alle måtar.

Det blir i alle fall ikkje god fårikål av å la slakteriet koke bort i kålen.

Kven sitt ærend går du, Brita Skallerud?

 Samfunnet  Ingen svar »
jul 302010
 

Eg les at 2. nestleiar i Noregs bondelag, Brita Skallerud, kritiserer kronprinsparet for å ha lagt ned gardsdrifti på Skaugum. Då lurer eg på kven sitt ærend Skallerud går.

Skallerud nemner rett nok at nedleggingi seier mykje om kor vanskeleg det er å få lønsemd i norsk landbruk. Der er eg einig. Hovudargumentet hennar ser likevel ut til å vera at kronprinsparet burde prioritere matproduksjon, og at det burde gå an å få Skaugum, med stor mjølkekvote og nytt lausdriftfjøs, til å gå i pluss.

Eg for min del trur faktisk at Haakon, Mette-Marit og den no pensjonerte gardsstyraren Ola Aanonsen er dugande folk. Eg vil tru at dei har prøvd å få Skaugum til å løne seg, og at dei har skjønt at det ikkje går lenger. Eg er rimeleg trygg på at dei veit meir om drifti på Skaugum enn Brita Skallerud gjer. Ho på si side meiner kongefamilien som føregangsfigurar har eit spesielt ansvar for å syne at matproduksjon er ei viktig og grunnleggjande næring, og at dei bør halde fram gardsdrifti av den grunn. Dette må då tyde at Skallerud ynskjer at andre norske bønder skal gjera det same: Drive gardane sine sjølv om dei ikkje ber seg, syne samfunnsansvar, og produsere “det viktigste av alt, nemlig mat”.

Andre nestleiar i Noregs bondelag ser altso ut til å meine at bønder bør drive utan å vente overskot frå drifti. Litt på spissen kan me seia at dette knappast er nye tonar frå bondelaget. Kven sitt ærend går Skallerud når ho vil ha kronprinsparet til å produsere mat sjølv om det ikkje løner seg? Kanskje er det farleg for bondelaget å vedgå at dårleg lønsemd på kjempegarden Skaugum faktisk er eit katastrofalt signal for norsk landbruk i det heile? For viss ikkje prinsegarden løner seg, kva skal då løne seg? For meg ser det ut som Skallerud er redd for å dra merksemdi mot det som faktisk er problemet. Og problemet, godtfolk, er ikkje kronprinsparet, men norsk landbrukspolitikk. Samt til dømes Noregs bondelag si rolle i den politikken.

“Alle” veit at maten i Noreg er dyr. Politikarar, bondelaget og andre skuldar på einannan. Fakta er at nordmenn bruker under 12 prosent av inntekti si på mat, og at alle andre land rundt oss bruker meir. Ingen vågar seia at maten er for billeg, at matkjedone og grossistane tener for mykje, og bøndene for lite. Eg trur lønsemdi i landbruket er dårleg mellom anna fordi Stortinget vil ha det slik. Dette er politikk fleire storting og regjeringar har gange inn for (og Sp i regjering hjelper lite). Svaret mitt blir difor at Brita Skallerud går regjeringi sitt ærend, og ikkje bøndene sitt. Det er ikkje bra av ei som er sett til å representere bøndene.

Kjære Brita Skallerud: Sidan landbruksbyråkratiet aukar i takt med at landbruket minkar, har dei sikkert bruk for deg i Landbruks- og matdepartementet. Lukke til.

Bli med i Facebook?

 Samfunnet  Ingen svar »
aug 232009
 

Dei siste par dagane har eg fått brålyst til å melde meg på Facebook, rett og slett for å tirrast med alle FrP-arane der. For au, kor mykje dumme folk der er! Koss i svartaste meiner dei til dømes Båtsfjord ville sett ut med Siv som statsminister? Nedlagt før hundredagarsprogrammet hennar var omme.

So eg lurte altso på å tirre på meg svært mange prosent av Facebook-brukarane, til eg kom på at det truleg ikkje hjelpte noko som helst. So eg får tirrast ved dei her i staden, då. Utan at det hjelper noko. Her er det i alle fall færre som les det.

Bøn til ein politikar

 Ymse  Ingen svar »
aug 102009
 

Eg plar skrive kronikkar i Valdres no og då, og tenkte eg skulle leggje dei ut på nett, til allmenn underhalding. Her kjem ein.

Bøn til ein stortingspolitikar

Kjære politikar, du som snart skal fara opp til Tinget og sitja ved høgre handi hass Jens: Kan du prøve å vera eit vanleg menneske?

Det kan vera ei sann plage å sjå politikarar på fjernsyn. Det kan vera ille nok å høyre på radio, ja, endåtil politikarinnlegg i valdresen plar kleie. Fordi eg enno ikkje har sett eller høyrt ein høgståande politikar på riksplan som ikkje pratar politikarspråk. Dette kan gjelde folk eg elles reknar for dugande og likande. Kva er det med politikarar som gjer at dei ikkje kan prate som anna folk?

Eg kan ikkje seia det for visst, men eg mistenkjer kommunikasjonsrådgjevarane og partiapparatet, rett og slett den skulen politikarane går gjennom før dei blir rekna som «skikka» til tunge verv på tinget. Det må minsann vera ein merkeleg dressur, og so heilt identisk i alle større parti. Endå so langt eg står frå dei indre sirklane i noko parti, ser eg dagleg kva påbod rikspolitikarane må ha fått frå dressørane sine.

Det fyrste bodet tippar eg er «ta oppatt kjernesakene dine i kvar ein samanheng». Dette ser me ved at alle storkultane – og nokre småfisk – messar oppatt og oppatt på helse, skule og eldre (politikarspråk for «gamle»). Politikarane har fått veta frå bakkemannskapet sitt at dei har kort tid på skjermen, og at den tidi må nyttast godt. Difor høyrer du omtrent same skvalderet frå både Siv, Jens og Erna, og du får inntrykket av at alle parti står for det same. Det er altso fordi dei alle har vore gjennom same kommunikasjonsdressuren.

Andre bod er vel «du skal veta alt, du skal aldri ta feil, og Partiet har alltid rett». Eg har til gode å høyre ein politikar over kommunestyrenivå som kan innrømme at han tek feil, og då meiner eg ordentleg. Vanleg folk er faktisk i stand til å seia «nei, der tok eg feil, kar». Og korfor kan ingen rikspolitikarar vedgå at dei kan for lite om eit emne, sjølv om det skin so klårt igjennom i det dei seier? Fordi det å ta feil er ei dødssynd i den sekti som alle politiske rådgjevarar må vera medlemmar i. Tenk kor godt det ville vera å høyre Lars Sponheim seia at «dette kan eg for lite om, gitt». Eller Kristin Halvorsen som kunne vedgå at ho ikkje var einig i alt SV står for. Eller sjølvaste Jens som, utan å skulde på andre, kunne seia ærleg at partiet hans slett ikkje har gjort det dei skulle. Synderegisteret her er langt.

Tredje bodet er truleg «rakk ned på motstandarane dine, for det er god underhaldning». Ein type underhaldning eg aldri orkar å sjå på, og difor skrur av so snart fjeset til Siv Jensen syner seg. No har ho lært å bruke eit lågt stemmeleie, og å sjå oppgjeven ut kvar gong nokon av motstandarane hennar opnar munnen. Det er pinleg å sjå. Sjølv om det kan vera stor kunst å vera kvass på rette måten, veit eg ikkje om nokon statsrådar eller partileiarar som greier denne kunsti i dag. Ikkje kronikkskribentar frå Øvre Røn heller.

Det fjorde bodet ser du tydeleg hjå mange fleire enn rikspolitikarane: «Ta alt av godt nytt til inntekt for Partiet». Når noko godt nytt for ein gong si skuld blir servert, kan du vera sikker på at ein eller annan fylkestingsrepresentant sprett opp her i avisa og fortel om alt Partiet har gjort for å få dette til. Som regel har den positive hendingi ingenting med noko parti å gjera.

Alt dette fører til at politikarspråket er ei einaste suppe, der du må sile deg gjennom alt strategisk tomprat frå dei politiske stylistane og sminkørane før du eventuelt kjem fram til kva politikaren eigentleg meiner. Difor er bøni mi i år at i alle fall ein politikar prøver å tenkje sjølv. Eg kan godt bera over med dykk om de ikkje får det til, men kan de i alle fall prøve?

Religion… Uff ja.

 Samfunnet  4 svar »
jan 092009
 

Eg uppfattar det slik: Sterk religiøs overtyding fører på eitt eller anna tidspunkt til krig. Ut frå hendingane i eit visst aktuelt krigsumråde er det ikkje vanskeleg å koma fram til at religiøse utslag har skuldi både for at krigshandlingane har begynt, og for at dei ikkje ser ut til å ta slutt. Med andre ord: Eg meiner risikoen for krig og overgrep er direkte proporsjonal med graden av religion. Sameleis: Mindre religion (og ver no so snill å ikkje lesa dette som «færre religiøse», din fundamentalist) fører truleg til mindre krig. Eg for min del takkar dagleg Gud for at eg ikkje er religiøs ;-)

Dette skal de faktisk få på engelsk òg:

It is my opinion that the strength of religious feelings, aka. fundamentalism, is directly proportional to the probability of war and violent atrocities. Thus, the less religion (and please do not read this as «the less religious», you fundamentalist), the less the risk of war. Thank God I’m not religious ;-)

 Eldre innlegg