Frilyd

Direktørsvulst og meieriarroganse

eivind — Sat, 24 Sep 2011 08:50:52 +0000

Det hadde vore gode grunnar til ikkje å skrive meir om Tine på ei stund, men når dei i slik grad legg opp til det sjølve, er det vanskeleg å la vera. Mengdevis av maktarrogante meieridirektørar står dagstøtt i kø for å lire av seg dumskap.
Meieriet på Føssei blir lagt ned, slik planen har vore frå fyrste spadetaket vart teke på gigantanlegget på Kalbakken. Med ein slik enorm kostnad som det nye anlegget får, er det ikkje noko anna alternativ. Eg har vondt for å tru at styret i Tine ikkje visste dette då kostnadsoverslaget for Kalbakken vart lagt fram. Logikken er såre enkel: Skal Tine ha råd til å drive Kalbakken, må noko anna leggast ned. Altså har konsernleiingi og styret i praksis halde Valdres og dei andre innlandsdalane for narr heilt fram til faktiske drøftingar og vedtak om nedlegging på Føssei omsider kom avisone, bøndene og alle andre for øyra.
Dette er harde, men rette ord. Valdres har langt frå fått god nok informasjon om kva planer Tine hadde. Pressemeldingi om å leggje ned Føssei kom so seint som mai i år. Tidlegare visekonsernsjef, no konsernsjef Stein Øyom, sa til «Valdres» i juli i fjor at det såg stygt ut for «eit knippe meieri». Vedtaket om utbygging på Kalbakken kom året før det att, etter planlegging sidan 90-talet – alt i fylgje tine.no. Vegen mot undergangen for Tine Meieriet Fosheim vart altså stukken ut for lenge sidan, alt medan konsernet har gjort sine hosor grøne hjå valdreskommunane, og dei tilsette på sjølve meieriet truleg har hatt von for framtidi. Det står ein illtev frå heile affæren.
Det ville aldri hendt at eit meierianlegg som gjekk med overskot vart lagt ned, dersom det var lokale, eigarstyrte samvirke som hadde kontrollen, i staden for eit topptungt multibyråkrati med åtte konsernsjefar og ei mengd meir eller mindre danna underdirektørar – slik som kommunikasjonsrådgjevar Øystein Knoph, som forsvara at Sprett mellommåltidsdrikk blir produsert av sveitsisk mjølk slik: folk forstår nok at Tine må prøve ut produktet på den norske marknaden før dei kjøper maskinor til å tappe væta på slike små flaskor. Media og vanlege folk veit ikkje sitt eige beste, tydelegvis.
Nedlegging på Føssei og produksjon i Sveits passar sjølvsagt perfekt med Tine sine planer for framtidi. Høyr berre, godtfolk: «TINE har som ambisjon at en stadig større andel av selskapets vekst skal skje utenfor Norges grenser.» Det står på tine.no. Koss kan dette vera i eigarane si interesse? Tine er i teorien eit samvirke, men har fleire dotterselskap rundt om i verdi, som mellom anna produserer Jarlsberg på lisens – og ikkje nett med norsk mjølk, far. I USA er det Alpine Cheese i Ohio som lagar osten. Dette har den fiffige verknaden at Tine eig og driv eit selskap som konkurrerer ut norsk mjølk. Difor må den norskproduserte jarlsbergen subsidierast til under halv pris før han går til eksport, og marknadskanonane spyr sjølvsagt ut glansa bilete av norsk natur for å selja denne amerikanske osten. Skal me ta Tine-konsernet på ordet, er det akkurat dette systemet som er målet, rettnok under den misivisande overskrifti «Bygger merkevarer – på norsk». Jau takk.
Konsernleiingi er med andre ord seigmenn. Dei rullar seg velnøgde i si eiga søte overtyding om at vekst i Tine er bra, uansett på kva måte det skjer, og med eller utan samtykke frå dei handlingslamma eigarane.
Eigarane, ja. Bøndene. Toppleiingi vernar seg mot dei gjennom eit hand- og fotbunde stråmannstyre og innfløkte organisasjonsledd, og let hærskarar av overbetalte, makteslause mellomleiarar gjera grovarbeidet. Dyre konsulentrapportar med profesjonell layout kan enkelt skaffast for å stadfeste det leiingi frå før visste og ville.
Slikt som veks av seg sjølv, utan kontroll og utan anna kontakt med vertsorganismen enn ei parasittisk utsuging, kallar me ein svulst. Det finst fleire hjelperåder mot slik ugreie, men alle er smertefulle for verten, og alle krev ein hard indremedisinsk kur. Bøndene må setja fyrste sprøyta sjølve, og det trur eg dei fullt i stand til. Men godt blir det ikkje.

Ikkje akkurat analogt: Edirol FA-101

eivind — Mon, 23 May 2011 18:31:18 +0000

I det siste har eg lese inn ei lydbok for Valdres mållag, nemleg barneboki Pekka, elva og eventyret av vestreslidringen, bonden og den særs gode forfattaren Knut Hauge. I år er det 100 år sidan han vart fødd, og dermed er det Hauge-år. Mållaget vil laga ei gratis lydbok som nedlasting i høve jubileet, og eg har fått uppdraget å lesa inn.

Til det trengst utstyr. Eg har fått kjøpt inn eit betre lydkort, nemleg eit Edirol FA-101. 10 inn, 10 ut, firewire og 192kHz/24bit, nok knottar og knappar til at du kan styre det utan spesialprogramvare. Det beste er at det ikkje har støyproblem slik UA-25 har, og det verste var at eg brukte ei stund på å få det til å fungere med Linux: alt for mykje hakk og treigskap. Heldigvis finst det folk som gidd å sitja å laga gode løysingar til oss som skal laga musikk med Linux. Eg leitte ei stund, og etter at eg fann AV Linux, var det ikkje noko problem! Eg har lese inn alt saman i Ardour, gjennom ein Heil PR40 dynamisk mikrofon og lydkortet til ei berbar datamaskin.

Lydboki finn du på heimesidone til mållaget frå 31. mai, som er 100-årsdagen til Hauge. Lydbok som gratis nedlasting! Juhu! Sei gjerne kva du synest.

Tom Stockman-musikkvideo!

eivind — Thu, 06 Jan 2011 19:40:57 +0000

I desember i 2009 var eg med Tom Stockman og spelte inn musikkvideo på Harastølen i Luster. Sivelin Kjølstad og Lene S. Neverdal både filma og redigerte, og resultatet vart ganske artig! Du kan sjå det her: Tom Stockman: Uro. Redigert av Sivelin Kjølstad og Lene S. Neverdal.

Formyndarpartiet og direktivet deira

eivind — Wed, 05 Jan 2011 07:12:39 +0000

I desse dagar skal Stortinget røyste over datalagringsdirektivet. Kanskje har det alt røysta, og kanskje har Arbeidarpartiet fått trumfa gjennom viljen sin: eitt direktiv til å styra deim, og i myrkret binda deim.
Denne ingressen var kanskje litt vel lyrisk. Det er likevel grunn til å ta hardt i når det største partiet i landet med vilje set våg under ein av grunnsteinane i rettsstaten Noreg. Arbeidarpartiet ynskjer å innføre datalagringsdirektivet. Det er, kort sagt, eit perfekt teknokrat-verkty for å halde kontrollen med mest alle innbyggjarar, og i tillegg ein draum for formyndarmennesket fordi det ved fyrste augnekast kan vera vanskeleg å forstå. Med dette direktivet forsvinn det som på lovtale heiter prinsippet om presumptiv uskuld. Det høyrest grådig keisamt ut, men er sopass alvorleg at det burde gje nokon kvar vakenetter: Uansett kor lovlydig du er, blir du overvaka, og er skuldig til det motsette er prova.
Datalagringsdirektivet kjem frå EU. Medlemslandi får plikt til å lagre alle trafikkdata frå internett, mobil- og telenettet i mellom eit halvt og to år. Dette høyrest òg keisamt ut, men tyder at opplysningar om kven som har kontakta kven, samt kvar og når det har skjedd, blir lagra. Har du ein telefon eller ei datamaskin, kan du bli omfatta av direktivet. Det er akkurat det same som om statlege kontrollørar skulle sjekke postkassone våre kvar dag, og notere kven me fekk post frå, og kven me sende til. Datalagringsdirektivet er langt meir alvorleg, fordi me sender mykje meir elektronisk enn gjennom posten. Arbeidarpartiet går på denne måten inn for å overvaka nær kvar einaste nordmann. Ikkje ein gong Stasi i gamle Austtyskland greidde det. Og me er i Noreg, 2011!
Nestleiar i Arbeidarpartiet, Helga Pedersen, er av dei som har forsvara direktivet. Ho meiner det skal stoppe datakriminalitet, og spesielt verne mot overgrep mot born. «Om ett barn blir reddet, er det verdt det», heiter det i nytala hennar. Det er ufyseleg at ho på denne måten gjer motstandarar av direktivet til tilhengjarar av barnemishandling, men heldigvis kan me avsløre den uhyggelege retorikken hennar. I tillegg tek ho feil. Å lagre trafikkdata fører ikkje til at fleire datakriminelle blir tekne. Undersøkingar innan EU tyder på det. Direktivet fører derimot til ein del anna.
For det fyrste får styresmaktene ei uhandterleg stor datamengd opp i nevane, og det kan faktisk hindre heller enn hjelpe politiet. Kva skal dei gjera med alle opplysningane om kven me har sendt SMS-ar og epostar til, kven me har skravla med på nettet og kva nettaviser me har lese? Du kan ikkje sitja og lesa trafikkloggar, og difor må du laga filtreringsprogram som skal fange opp mistenkelege aktivitetar (og kven avgjer kva som er «mistenkeleg», trur du?). Slike program blir aldri nøyaktige. Anten plukkar dei opp for mange mistenkelege, slike som du og eg, eller for fåe.
Og so var det å sikre dei lagra opplysningane mot «utilsikta tilgang», då. Om du hugsar Wikileaks no i det siste, og litt lenger tilbake lekkasjar frå Nav og Skatteetaten, er det tydeleg at inga god nok sikring finst. Opplysningar om datatrafikk kjem til å hamne på avvegar, og vil i sin tur bli ein endå større fare for det vesle som måtte vera att av personvern.
For det tredje er datalagringsdirektivet reint teknisk ikkje rett verkty viss oppgåva er å hindre datakriminalitet. Datagaukar, både av det lovlydige og kriminelle slaget, kan lett finne omvegar rundt datalagringi (utanlandske eposttilbydarar, Skype, Tor), medan vanlege og ikkje spesielt datakunnige borgarar vil bli overvaka som om dei var skuldige.
Trass i at Arbeidarpartiet har gjort mykje bra, viser dei her at dei ikkje stolar på eigne borgarar. Dei vil overvaka heile folket. Viss datalagringsdirektivet blir vedteke, støttar eg alle oppreistar og sivil ulydnad mot partiet. Kapre heimesida og eposten deira. Bryt dykk inn på heimemaskinene til sentrale medlemmer. La dei få kjenne koss det er. Overvak overvakarane.

Slakt heime

eivind — Tue, 23 Nov 2010 20:13:06 +0000

Helle slakteri er borte. Det er ille for mange både i og utanfor Valdres. Bøndene lid no, men om det ikkje blir drift att på slakteriet, trur eg krøteri kjem til å lide minst like ille.

Eg er kritisk til mangt. Eg trur ikkje samanslåing i utgangspunktet sparar pengar, eg er mistenksam mot langfrakt, og eg trur ikkje på blåruss. Eg har mangt vondt å seia både om mjølke- og kjøtsamvirket, men eg skal la det liggje akkurat no. Poenget denne gongen er at eg i utgangspunktet er ein trufast samvirkemann, og er heilt med på tanken om at samhald i næringi må til for å gje bøndene noko makt. Trass i dette har eg alltid vore glad for det har funnest eit lokalt slakteri i Valdres, same kor privat det var. Dei fleste veit at kjøtsamvirket fortener atskillige gule kort etter toskut pengebruk og einsidig marknadstenking, og at private ofte kan gjera langt betre nytte for seg. Helle har òg gjort mykje dumt, det er mellom anna difor dei går konkurs, men det er ikkje motsetnadene mellom privat og samvirke eg tenkjer på her.

Eg har berre aldri likt tanken på å sende krøter mile- og timevis i lortute, skumpute, murke og tronge krøterbilar. Dette gjeld krøterbilar i det heile, Nortura sine eller ei. Slikt er ikkje for folk, og ikkje for dyr heller. Eg veit at alle bønder er samde med meg når eg ynskjer både kyr og småkrøter eit godt liv, og dermed ein god ende på livet. Difor har det vore godt å ha eit slakteri i grannekommunen. Di kortare eit dyr må fraktast, di betre er det.

Eg er ingen fanatisk dyre-«vernar», og det er ingen høgtflygande filosofi bak desse tankane. For meg er det rett og slett redeleg at eit dyr som har tent oss godt, skal få ein god utgang. Det skulle i grunnen berre mangle. Me må greie fleire ting på ein gong: å få til ei verdig avliving, samstundes som me skal ha rein og helsesam mat frå dyret, og bonden skal få eit skikkeleg oppgjer for slaktet. Det er akkurat dette Helle slakteri har greidd, stort sett. At fleire bønder no er i ei kattepine fordi dei ikkje har fått oppgjeret sitt, er sjølvsagt ugreitt. Berre bankane no stiller opp snøgt.

Eg hadde vona at Nordfjord kjøtt var interesserte i å slakte i Øystre, men det blir det ingenting av. Me blir ståande utan lokalt slakteri. Eg synest ikkje det me då har å by krøteri er bra nok, sjølv om valdresslakt no køyrer til Gol i staden for Rudshøgda, slik det var tidlegare. Mest mogleg kortreist mat er eit pluss uansett, og stressa slakt smakar surt.

Ei god løysing er at bøndene tek til å slakte heime. I dag finst det gode mobilslakt-løysingar som Mattilsynet òg kan godta, både for stor- og småfe. Kreditorane til Helle vil truleg tapa mindre på å opprette eit nytt mobilslakt-selskap enn å berre leggje ned og selja ut, slik dei ser ut til å gjera. Greier me i tillegg å få lokalt kjøt frå dyr som fekk vera i trygge, kjende omgjevnader heilt til skotet fall, er me sikra betre suvl på alle måtar.

Det blir i alle fall ikkje god fårikål av å la slakteriet koke bort i kålen.

Wild mountain honey, honey!

eivind — Sun, 12 Sep 2010 11:24:08 +0000

No har eg endeleg gjort ferdig innspelingi eg begynte på for um lag åtte månader sidan – det var liksom siste sjansen før me byggjer hus, og stakkars «vesle» Tascam 388 blir pakka ned for ei stund (han kjem nok på plass i nytt studio etterkvart, skal du sjå).

Eg skal fyrst be um orsaking til alle dykk som kan musikk og lyd. Slik går det når du bruker utstyr frå 1983, for lite tid og eit byttekott av eit rom. Då, utan vidare dikkedarar, skal de få musikken!

Audio MP3

– Last ned (ogg-fil), (flac-fil)

Instrument og utstyr

Takaminen min
Telecaster
Langeleik
Bodhrán
Kinderegg med ris
Stylophone
Røyst
Kawai-bassen eg overtok frå far min
Upptaksutstyr: Studio projects B3, Really nice compressor, Tascam 388 kvarttoms åttespors upptakar og miksar, Edirol UA-25 lydkort.
Effekt: Danelectro PB&J ekko (el plastico mucho cheapo)
Akustisk tilpassa rom? Ja liksom.

Kven sitt ærend går du, Brita Skallerud?

eivind — Fri, 30 Jul 2010 20:26:41 +0000

Eg les at 2. nestleiar i Noregs bondelag, Brita Skallerud, kritiserer kronprinsparet for å ha lagt ned gardsdrifti på Skaugum. Då lurer eg på kven sitt ærend Skallerud går.

Skallerud nemner rett nok at nedleggingi seier mykje om kor vanskeleg det er å få lønsemd i norsk landbruk. Der er eg einig. Hovudargumentet hennar ser likevel ut til å vera at kronprinsparet burde prioritere matproduksjon, og at det burde gå an å få Skaugum, med stor mjølkekvote og nytt lausdriftfjøs, til å gå i pluss.

Eg for min del trur faktisk at Haakon, Mette-Marit og den no pensjonerte gardsstyraren Ola Aanonsen er dugande folk. Eg vil tru at dei har prøvd å få Skaugum til å løne seg, og at dei har skjønt at det ikkje går lenger. Eg er rimeleg trygg på at dei veit meir om drifti på Skaugum enn Brita Skallerud gjer. Ho på si side meiner kongefamilien som føregangsfigurar har eit spesielt ansvar for å syne at matproduksjon er ei viktig og grunnleggjande næring, og at dei bør halde fram gardsdrifti av den grunn. Dette må då tyde at Skallerud ynskjer at andre norske bønder skal gjera det same: Drive gardane sine sjølv om dei ikkje ber seg, syne samfunnsansvar, og produsere “det viktigste av alt, nemlig mat”.

Andre nestleiar i Noregs bondelag ser altso ut til å meine at bønder bør drive utan å vente overskot frå drifti. Litt på spissen kan me seia at dette knappast er nye tonar frå bondelaget. Kven sitt ærend går Skallerud når ho vil ha kronprinsparet til å produsere mat sjølv om det ikkje løner seg? Kanskje er det farleg for bondelaget å vedgå at dårleg lønsemd på kjempegarden Skaugum faktisk er eit katastrofalt signal for norsk landbruk i det heile? For viss ikkje prinsegarden løner seg, kva skal då løne seg? For meg ser det ut som Skallerud er redd for å dra merksemdi mot det som faktisk er problemet. Og problemet, godtfolk, er ikkje kronprinsparet, men norsk landbrukspolitikk. Samt til dømes Noregs bondelag si rolle i den politikken.

“Alle” veit at maten i Noreg er dyr. Politikarar, bondelaget og andre skuldar på einannan. Fakta er at nordmenn bruker under 12 prosent av inntekti si på mat, og at alle andre land rundt oss bruker meir. Ingen vågar seia at maten er for billeg, at matkjedone og grossistane tener for mykje, og bøndene for lite. Eg trur lønsemdi i landbruket er dårleg mellom anna fordi Stortinget vil ha det slik. Dette er politikk fleire storting og regjeringar har gange inn for (og Sp i regjering hjelper lite). Svaret mitt blir difor at Brita Skallerud går regjeringi sitt ærend, og ikkje bøndene sitt. Det er ikkje bra av ei som er sett til å representere bøndene.

Kjære Brita Skallerud: Sidan landbruksbyråkratiet aukar i takt med at landbruket minkar, har dei sikkert bruk for deg i Landbruks- og matdepartementet. Lukke til.

Monsanto må vekk

eivind — Sat, 27 Feb 2010 21:30:33 +0000

Det er godt mogleg Monsanto berre driv med lovlege aktivitetar, men det tyder ikkje at det dei driv med er rett. Dei stryper landbruk i India og andre stader, og tek patent på planter og dyr. Dei prøver å patentere liv. Monsanto må døy.

Fjærland skule treng rektor!

eivind — Mon, 08 Feb 2010 17:25:14 +0000

Er du aktuell rektor? Søk, søk. Les meir i Sogn avis!

Januarhaiku

eivind — Tue, 02 Feb 2010 09:59:58 +0000

Januar er over for i år. Eit minne frå Jølstravatnet januar 2010, i form av ein haiku:

Skeisor på føtom / Slett sterk blank glatt kald vid is / Stål skrapar stødig

Takk, januar og Jølstravatnet!